“God doesn’t make junk”

In memoriam: Edith Eva Eger, de ballerina van Auschwitz

Holocaustoverlevende Edith Eva Eger overleed afgelopen maandag in haar woonplaats San Diego. Ze werd 98 jaar.

We weten niet waar we naartoe gaan, we weten niet wat er gaat gebeuren, maar niemand kan dat wat je in je eigen gedachten stopt, van je afpakken,” zei de moeder van Dr. Edith Eva Eger toen ze weggevoerd werden naar de poorten van Auschwitz.

De ballerina van Auschwitz, zoals Eger werd genoemd, was toen 16 jaar oud. In het vernietigingskamp werd ze gedwongen om voor Josef Mengele te dansen. Ze danste in de hel. Dat deed ze, met haar ogen dicht. In gedachten stond ze niet in een kille barak, maar in het operahuis in Boedapest. Ze was Julia, in het ballet Romeo en Julia.

Begin 2020 las ik haar boek De keuze uit 2017, waarin ze haar memoires heeft opgetekend. Het was toen 75 jaar geleden dat een Amerikaanse soldaat haar, amper levend, vond tussen de dode lichamen en ze bevrijd werd uit de hel op aarde. Een onvergetelijk boek over een aangrijpend leven van een bijzondere, krachtige vrouw die als psycholoog onder meer oud-veteranen en soldaten met PTSD begeleidde.

Als het woord resilience een gezicht zou hebben, zou het gezicht van Edith Eger opdoemen. Het gezicht van een heldin.

Hierbij deel ik enkele citaten uit De keuze die ik destijds had onderstreept in het boek.

“Antisemitisme was geen uitvinding van de nazi’s. Toen ik opgroeide ontwikkelde ik een minderwaardigheidsgevoel, en ik raakte ervan overtuigd dat het veiliger was om niet toe te geven dat ik Joods was.”

“Als we erin gaan geloven dat het onmogelijk is dat er van ons wordt gehouden als we authentiek zijn, dan lopen we het risico om onze ware aard te ontkennen.”

“In Auschwitz, in Mauthausen, en tijdens de dodenmars overleefde ik door te putten uit mijn innerlijke wereld.”

“Ik vond van binnen hoop en geloof in het leven, zelfs toen ik werd omringd door uithongering, martelingen en de dood.”

“Ik wist nog niet dat nachtmerries zich niet aan landgrenzen houden, dat schuldgevoelens en angst grenzeloos zijn.”

“Misschien betekent vooruitgaan ook wel teruggaan naar het verleden.”

“We kunnen er niet voor kiezen om de duisternis te laten verdwijnen, maar we kunnen ervoor kiezen om het licht te koesteren.”

“Elk moment is een keuze. Hoe frustrerend, vervelend, uitputtend, pijnlijk of beklemmend onze ervaring ook is, we kunnen er altijd voor kiezen hoe we reageren.”

“Een persoon kan alles worden afgenomen, behalve één ding: de laatste van de menselijke vrijheden, namelijk in alle gegeven omstandigheden kunnen kiezen welke houding je aanneemt, je eigen weg kunnen kiezen.” (Victor Frankl).

“Ik kan nergens heen om te ontsnappen aan mijn ongemak; ik moet mijn ongemak gewoon voelen.”

“Door weg te lopen voor het verleden, voor mijn angst, kon ik geen vrijheid vinden.”

“Ik maakte van mijn angst een cel en draaide hem op slot door te zwijgen.”

“We kunnen ervoor kiezen om onze eigen gevangenisbewaarders te zijn, of we kunnen ervoor kiezen om vrij te zijn.”

“Wegrennen voor het verleden of vechten tegen de pijn die we nu ervaren staat gelijk aan onszelf gevangenhouden.”

“Je uiten, dus zelfexpressie, is het tegenovergestelde van een depressie.”

“Rouwrites en -rituelen kunnen een enorm belangrijk onderdeel zijn van rouwverwerking. Ik denk dat religies en culturen daarom duidelijke rouwrituelen bevatten. Er is een beschermde ruimte en structuur waarbinnen iemand de gevoelens van verlies begint te ervaren.”

“Passief zijn is anderen voor je laten beslissen. Agressief zijn is beslissen voor anderen. Assertief zijn is voor jezelf beslissen.”

“Niemand kan van jou een slachtoffer maken. Dat kan alleen jijzelf.”

“Als je niet door een deur naar binnen kunt, ga dan via het raam.”

“Om te genezen moeten we de duisternis omarmen.”

“Genezen betekent dat je de wond moet verzorgen.”

‘Tempora mutantur, et nos mutamur in illis”: de tijden veranderen en wij veranderen met ze mee.

“Tijd is het spoor waarlangs wij reizen.”

“Je eigen gedachten vormen de grootste gevangenis en de sleutel zit in je zak: de bereidheid om de totale verantwoordelijkheid voor je leven te nemen; de bereidheid om risico’s te nemen.”

Ze danste in de hel.

Rust zacht heldin.