Van kippen houden

Een stukje land in het buitenland, huisje erop, een stuk of wat zonnepanelen, keukenafval dat op de composthoop gaat, bomen die jaarlijks weer fruit geven, het is allemaal niet compleet zonder kippen, scharrelend in de aarde en kakelend nadat een ei is gelegd.

Kippen houden bovendien van beestjes, zoals vervelende, bloedzuigende teken die zich stevig vastklampen in de huid onder de zachte vacht van de kat. De kippen voorkomen deze praktijk en ruimen ze stuk voor stuk op. Tegen zonsondergang gaan onze vijf volwassen hennen en de haan allemaal de grote, wilde olijfboom in. De jongere garde heeft meerdere vijgenbomen uitgekozen om de nacht door te brengen. Niet eerder wist ik dat kippen, als je ze niet in een kippenren houdt, op stok gaan in een boom om zich tegen roofdieren te beschermen. Van nature zijn het bosdieren.

Uitgebreide communicatie

Ze houden van stofbaden nemen om hun verenkleed mooi en schoon te houden en communiceren uitgebreid met elkaar via allerlei verschillende geluiden, zo hebben ze minstens 24 verschillende ‘toks’. Wanneer ze een tor of worm hebben gevonden en dat kenbaar willen maken; als er gevaar nadert door een cirkelende kiekendief ver boven hen en ze willen waarschuwen; wanneer ze hun kleintjes bij elkaar roepen, een ei hebben gelegd, geïrriteerd of broeds zijn en wanneer er helemaal niets aan de hand is, maar ze gewoon even willen klagen.

Wat ik mij nooit gerealiseerd heb voordat ik besloot enkele kippen te houden - niet langer meer op mijn bord maar op het land - is het probleem dat zich aandient wanneer er tussen de kuikens meer dan één aankomend haantje zit en dat gebeurt uiteraard altijd. Geheid levert dat op den duur een machtsstrijd op. Zo lang ze nog klein zijn, is het allemaal nog pais en vree. Hooguit proberen ze elkaar te overtroeven met hun, nog ielig, gekraai en het terloops even speels tegen elkaar opspringen.

Kippen-dilemma

Op een gegeven moment begint de machtsstrijd tussen de hanen en beginnen hun onverzadigbare driften de hennen te terroriseren, waardoor ze gestrest raken. Het kippen-dilemma dringt zich op: er is een punt bereikt dat er ingegrepen moet worden om de rust te laten wederkeren voor de overige kippen en daar is het precies waar het moeilijk wordt. Niemand zit te wachten op een haan, ja de mannetjes in kippenland worden ongehoord gediscrimineerd. Er rest niets anders dan een kille, maar vlugge dood voor ze. Ik zou het zo graag anders zien. Helemaal nu ik jaren geleden besloot dierlijke producten te bannen uit mijn dieet, behalve dus de eieren van de kippen die ik op mijn bescheiden Spaanse finca houd en die barsten van de voedingswaarde.

Onze eerste kip Sammie ✝︎..

Haantjes-sparend

In de harteloze pluimvee-industrie waar vaak duizenden kippen opeengepakt geen daglicht zien en uitgebuit worden om zoveel mogelijk eieren of vlees op te brengen, worden levende kuikens, waarvan de mannetjes gesorteerd worden, industrieel vermalen of vergast. Deze wrede praktijken voorkomt men middels een nieuwe technologie: in-ovo (in het ei) geslachtsbepaling. Middels deze technologie worden mannelijke embryo’s geselecteerd en verwijderd voordat ze zich verder ontwikkelen in het ei. Het Nederlandse eier-bedrijf Kipster, dat weet dat commerciële diervriendelijke veehouderij zo goed als onmogelijk is en daarom ernaar streeft de kippen een zo goed mogelijk leven te geven, gebruikt inmiddels deze techniek op haar kippenboerderijen in de Verenigde Staten om zoveel mogelijk tot een haantjes-sparende praktijk in de eierproductie te komen. Dat laat het bedrijf in een recent persbericht weten. Als in-ovo geslachtsbepaling op grote schaal zou worden toegepast in de Amerikaanse eier-industrie, zou dit jaarlijks miljoenen mannelijke kuikens kunnen besparen van de dood.

Slimmer dan een baby

De Amerikaanse eier-industrie doodt elk jaar minstens 350 miljoen mannelijke kuikens kort nadat ze uit het ei gekropen zijn, omdat ze als economisch nutteloos worden beschouwd. Ze leggen geen eieren en worden niet gefokt om zo snel mogelijk aan gewicht te winnen, zoals vleeskuikens. Wereldwijd gaat het om 3.2 miljard haantjes per jaar. Op Europees niveau worden jaarlijks 320 miljoen haantjes afgemaakt, in Nederland worden 45 miljoen haantjes gedood en in België 15 miljoen. Dat zijn schokkende getallen. Helemaal als je weet dat een kuiken van slechts één dag al loopt en rent, zelf drinkt en eet en niet lang meer nodig heeft voordat die kleine pootjes scharrelende bewegingen in de aarde maken om voedsel te vinden. Op hun eerste dag weten ze al dat ze ook onder moeders vleugels moeten schuilen als de haan alarm slaat, omdat een roofvogel gesignaleerd is boven het land. Ze weten zelfs al dat ze hun snaveltjes moeten houden om hun piepende geluiden te stoppen. Het pakket is meteen na het uitkomen van het ei compleet: alles aan gedragspatronen zit in een kuiken ingebakken op dag één. Een kuiken van een paar dagen oud is zelfs slimmer dan een mensenbaby.

De meeste consumenten weten niet dat eieren eten bijna altijd betekent dat ze een industrie steunen die eendagskuikens vermalen, simpelweg omdat ze geen eieren leggen.

Kipster hoopt tegen eind 2027 op al hun boerderijen in Nederland en de Verenigde Staten gebruik te maken van in-ovo geslachtsbepaling. Volgens het bedrijf heeft de technologie een kleine foutmarge, waardoor ongeveer 0,5 procent van de mannelijke embryo’s niet wordt opgemerkt. Die enkele honderden mannelijke kuikens zullen volgens het persbericht niet worden gedood, maar naar een boerderij worden gestuurd waar ze voor vlees worden grootgebracht (en dus uiteindelijk worden geslacht).

Emoties

Ieder van de kippen heeft een eigen karakter. Sommigen zijn meer solitair, terwijl anderen juist weer liever samen zijn. Ik heb eens bij een hen, die sommige van haar kuikens kort na elkaar verloor aan een nachtelijk roofdier een teruggetrokken en stil gedrag gezien dat sterk op rouw leek, zoals wij mensen kennen. En dat zou zomaar eens kunnen.

Laatst werd er groot alarm geslagen toen ik de kippen vrij liet op een stuk land naast het onze. Ik hoorde paniek in het aanslaan van de haan en het harde gekakel van de hennen. Anders dan anders. Ik meende angst te horen. Twee grote kiekendieven cirkelden dicht boven het veld. Later bleek een kuikentje vermist. De roofvogels hadden een middagsnack. Het bleef lang onrustig bij de kippen en de moeder bleef maar angstig kakelen. Dat zijn tekenen dat ook kippen emoties ervaren. Iedereen weet dat inmiddels wel. Maar als je deze dieren beter leert kennen, wordt het steeds duidelijker dat een kip een interessant en slim dier is, in tegenstelling wat sommigen over deze dieren denken.

De afstammeling van de dino kan wel honderd soortgenoten herkennen en onthouden en herkent ieders sociale status in de groep. Kippen herkennen en onthouden ook mensengezichten. Als ik de dieren roep bij hun naam, reageren sommigen direct daarop.

Vervuilde grond

Het landelijk advies van de RIVM om geen Nederlandse eieren meer te eten van hobbykippen in de achtertuin of van lokale boerderijen vanwege aangetroffen verhoogde PFAS-concentraties op diverse onderzochte locaties is om meerdere redenen treurig. PFAS is een verzamelnaam voor een groep chemische stoffen die niet of nauwelijks afbreken in het milieu. Als de grond vervuild is met PFAS kunnen deze stoffen in de eieren van de scharrelende kip terechtkomen en tasten de gezondheid aan bij consumptie van deze eieren. Het kan onder meer leiden tot immuunstoornissen en leverproblemen. Daarnaast tast het natuurlijk ook de gezondheid van de kip aan, maar daarover horen we niet veel.

Wrang

Uit onderzoek van advies- en ingenieursorganisatie Arcadis bleek dat regenwormen een belangrijke oorzaak zijn. Wormen eten van alles wat ze in de grond vinden, waardoor de chemische stoffen ophopen in het beestje. En scharrelende kippen eten de wormen vervolgens op. Een keten dus van schadelijke vervuiling. Het RIVM adviseert voortaan commerciële eieren te kopen in de supermarkt of van de markt, omdat deze onder controle staan van de NVWA en dus veilig zouden zijn. Maar eieren in de supermarkt zijn in veel gevallen geen diervriendelijke eieren. Staat er ‘uitloop-eieren’ of ‘scharreleieren’ op het doosje, het betekent nog altijd geen gegarandeerd welzijn van het dier. Omdat kippen in de pluimvee-industrie nooit de kans krijgen om de gehele dag te scharrelen, wat kippen van nature doen, lopen ze veel minder risico om verhoogde concentraties PFAS binnen te krijgen, een geluk bij een ongeluk dus. Maar het is wrang dat consumenten zich niet veilig meer voelen met de eieren van hun lokale boerderij (eieren kunnen overigens wel op PFAS getest worden), terwijl het met het welzijn van het dier juist vaak wel goed zit. Lokale boerderijen die steun behoren te krijgen van consumenten worden nu achtergesteld. Daarom alleen al zou het bestrijden van milieuvervuiling een van de prioriteiten van het aankomende kabinet moeten worden. Het gaat immers om de gezondheid van mens en dier. Het gaat om ons voedsel, waardoor iedere Nederlander geraakt wordt.

Kippen als massaproduct

De langzame vergiftiging van Nederlanders door stoffen zoals PFAS, maar ook door het overmatige gebruik van pesticiden in de landbouwsector moet hoog op de politieke agenda. Het is een aaneenschakeling van effecten die op den duur niet meer terug te draaien is. Een landelijk advies van het RIVM om geen eieren van hobbykippen te eten, betekent niet alleen dat Nederland blijkbaar te maken heeft met sterk vervuilde grond, maar het heeft ook tot gevolg dat een verbetering van het dierenwelzijn uit de weg wordt gegaan.

Omroep Brabant.nl

Dat er nog steeds pluimveebedrijven zijn die 9.000 kippen opeengepakt in schuren mogen houden, zoals in het Brabantse Vessem waar afgelopen zondagavond een grote brand uitbrak en waarbij duizenden kippen levend zijn verbrand, en dergelijke kippenfabrieken nu nog meer genormaliseerd worden, is extra pijnlijk. De overheid maakt eieren uit deze industrie standaard. Kippen als massaproduct, die alleen maar goed zijn om zo veel mogelijk eieren te leggen. Het meest uitgebuite dier verdient zo veel beter.

Ook verschenen op Reporters Online .