De nieuwe slaven

Dat zijn wij

A Roman Slave Market (1884)/ Jean-Léon Gérôme (French, 1824-1904) Artvee.com

“Bij het voeren van de varkens gooide de boerin etensresten van haar gezin naast de trog in de schuur, één keer per dag. Via een kleine opening in de vloer belandde het eten bij vijf hongerige onderduikers. Onder de varkensstal, vermoedde haar man, zou niemand op zoek gaan naar joden. Hij kreeg gelijk. Drie overleefden de oorlog, al leken ze bij de bevrijding niet meer op de mensen die drie jaar eerder bij hem hadden aangeklopt.”

Zo begint Pieter van Os het unieke overlevingsverhaal van de Poolse Mala Rivka Kizel Liever dier dan mens (2019). Zij weet door moed, intelligentie, aanpassingsvermogen, vele leugentjes om bestwil en een enorme portie geluk uit de klauwen van de nazi’s te blijven. Mala woonde zelfs een tijdje bij een gezin van fanatieke nazi’s die van haar hielden als een eigen dochter zonder dat ze wisten dat ze joods was. Mala heeft als jong meisje - en ook op hoge leeftijd - een groot gevoel voor taal. Tijdens een van de vele hachelijke momenten, declameert ze het gedicht Liever dier dan mens van de Poolse dichter Ludwig Jerzy Kern:

Ik wil geen mens zijn

ik wil een paard zijn, een os, een dolfijn

een ijsvogel of een chimpansee

of zomaar een mooi stuk vee,

Er is maar een ding dat ik niet wil zijn:

ik wil geen mens zijn

Dan somt de dichter de menselijke martelingen en onverschilligheid op jegens dieren. De koeien die gemolken worden niet voor hun kroost, maar voor de mens. Stel dat het andersom was? De eieren van een kip die achteloos worden opgegeten door mensen zonder zich rekenschap te geven van de moeite die de kip daarin heeft gestopt.

Als ik terug zou moeten in de tijd

tientallen jaren heroveren op de vergankelijkheid

ik bedoel, als ik nog eens ter wereld kom

zal ik er in geen geval van willen horen

om opnieuw als mens te worden geboren.

De tiener Mala droeg - zonder dat zij het wist - het hele gedicht voor aan een paar jonge medereizigers in de trein van Polen naar Duitsland net voor, tijdens, of kort na de moord op haar familie. De industriële moord die mensen uitvoerden tijdens de Sjoa, het is het werk van mensen en niet van dieren. Zijn dieren, zoals mensen, in staat tot zoveel wreedheid? En wat is eigenlijk menselijk, wat is humaan? Mensen zijn toch zogezegd superieur aan dieren? Het gedicht houdt ons een spiegel voor over moraliteit.

Sylvana bedankt

De maand juli begon afgelopen woensdag met Ketikoti in Nederland. Had ik tien jaar geleden gehoord van Ketikoti? Wist ik van de ‘ketenen gebroken’, zoals het betekent, op 1 juli ter viering van de afschaffing van de trans-Atlantische slavernij in het Koninkrijk der Nederlanden in 1863? Ik geloof het niet. Maar het is goed dat ik nu weet wat Ketikoti inhoudt. Het zou best eens kunnen dat Sylvana Simons daar achter zit. Ooit prees ik haar tegenover twee vriendinnen toen ze net in de Tweede Kamer kwam. Ik vond haar bijdragen, dat wat ik ervan zag in video’s die rond circuleerden op de sociale media, vaak aansprekend, alhoewel ik het niet altijd met Simons eens was. Maar die aanvankelijke bewondering, die mijzelf verraste, duurde niet lang en viel later als een kaartenhuis in elkaar. Haar baby, Bij1, vond het verkrachten, onthoofden en gijzelen van Israëlische festivalgangers een ‘daad van verzet’ (spijt dat ik geen screenshots heb gemaakt van de mensen, de partijen en de ‘goede doelen’ die op Instagram ondubbelzinnig blijk gaven van hun voorkeur voor jihadistische ISIS-terreur).

Het kwam nooit meer goed met Sylvana. Zoals er daarna wel meer nooit meer goed kwam. Een van de twee vriendinnen trok een rode lijn en daar stonden we dan, lijnrecht tegenover elkaar. Die rode lijn heeft niet mogen verbleken naar een zachter roze, maar het rood knalt en verdeelt misschien nog wel harder dan voorheen. Of mijn afslag my peace is worth more than proving a point de juiste is, durf ik desondanks niet met volle zekerheid te zeggen en misschien zal ik het wel nooit weten. Maar er zijn grenzen, en daar trok ik er één. De tientallen jaren van vóór haar vonnis aanschouw ik met liefde, daar verandert helemaal niets aan.

Binnen delen van de Nederlandse samenleving bestaat een ‘diep verankerd racistisch mensbeeld’, zei burgemeester Femke Halsema in haar toespraak tijdens de nationale herdenking van het slavernijverleden, Ketikoti. De burgemeester van de stad van de rode lijnen. Het slavernijverleden zou doorklinken in de hedendaagse Nederlandse samenleving waar discriminatie en racisme structureel aanwezig zijn. Naast Halsema, waren er ook woorden van die strekking door premier Jetten.

Op de hand van de hummus-veroveraars

Bij het lezen van deze nieuwsberichten, dacht ik terug aan het vonnis dat mijn vriendin een jaar geleden over mij velde. Zij, een DEI-professional, ik, auteur van wat artikelen die haar niet bevielen. Dat ze niet blij was, maakte ze stellig duidelijk in app-berichten dat neerkwam op een vonnis zonder wederhoor. Ik denk dat ze best dikke vriendinnen met Femke zou kunnen zijn. Ook Sylvana schuift vast graag aan om te bespreken hoe de monsters zionisme en racisme te bestrijden zijn, maar eerst nog de reddeloos verloren schuldigen laten weten dat ze hartstikke fout zijn. De fouterikken zijn vooral de mensen die niet in hun linkse hokje passen en naar hun smaak te veel op de hand van de hummus-veroveraars en de vlag met de Davidsster zijn. Enfin, het is niet anders, maar ik zou liegen als ik zeg dat het mij weinig doet om een dierbare vriendschap van 35 jaar te verliezen om politieke redenen.

Als een dier

De Sjoa, de slavernij, het zijn allebei grove misdaden tegen de menselijkheid. Alles wat een mens tot mens maakte, werd afgenomen en vernietigd door anderen die zich superieur waanden. De mens als ontmenselijkte, gestript van zijn menselijkheid, als een dier dat waardeloos bezit werd.

Is dat het, waardoor in landen als Frankrijk en Spanje in de onbewoonde wereld, ver afgelegen van ieders oog, grote dierenfabrieken kunnen bestaan? Tienduizenden veedieren ver van de bewoonde wereld, achter gesloten deuren. Het vlees moet toch ergens vandaan komen.

Mijn man fietste een aantal jaren geleden twee keer van Spanje naar Nederland en weer terug. Heuse lege vlaktes waar kilometers lang geen levende ziel te bekennen viel, alleen maar de reusachtige veefabrieken waarvan de stank verried dat daarbinnen vele dieren moesten zijn. Een stank van zurige melk gemengd met ontlasting. Grote silo’s om de dieren te voeden. Geen enkel dier buiten. Hun leven louter voor de productie, voor menselijke consumptie, achter gesloten deuren. Ik vroeg hem toen foto’s te nemen. De beelden deden me denken aan concentratiekampen, massaal, ver weg uit het zicht, geen haan die naar de dieren kraait. Geen uitbuiting van mensen, maar van veedieren, ‘veestapel’ zoals dat zo oneerbiedig klinkt. Deze dodelijke uitbuiting heeft een vernietigende geur.

Is dat het, waardoor het oké is dat zeugen in nauwe kraamkooien zonder zich te kunnen bewegen, gehouden worden en dat we toestaan dat er geen bescherming is tegen het onverdoofd afsnijden en afbranden van dierlijke lichaamsdelen, ondanks Nederlandse regelgeving die dat verbiedt? Dat we varkens laten opjagen met stroomstoten omdat ze niet snel genoeg de wagens ingaan op weg naar hun slachting? Dat we kalveren na de geboorte scheiden van hun moeder en dat zij met machines aan haar uiers uitgemolken wordt totdat ze naar het slachthuis moet? Dat we onze schouders ophalen als zeedieren met tienduizenden in een net naar lucht happen totdat ze neergesmeten worden op een kille vloer van een industriële boot op weg om verhandeld te worden?

“Gisteren reed ik van Nederland door België en Frankrijk. Onderweg kwam ik een vrachtwagen tegen die volgepakt was met biggen van zo’n zes maanden, schat ik. Het was heet. Deze vrachtwagen heeft mij 800 kilometer vergezeld. Iedere keer dat ik de varkens zag, moest ik huilen en voelde me zo machteloos. Hoe lang deze dieren uiteindelijk in deze helse vrachtwagen hebben moeten doorbrengen weet ik niet. Misschien wel tot in Spanje zodat ze daar geslacht worden en dan mag hun vlees opeens Iberisch genoemd worden. De stank die van deze auto afkwam was ondraaglijk, de stank van angst en lijden.” De woorden van ene Isabella op Facebook. Het hadden de mijne kunnen zijn.

Verslavende gedachte

Nu is het eten van dieren zo hevig ingebakken in onze gewoontes. We groeien op met het idee dat dierlijke producten essentieel zijn voor een gezond leven. Dat alleen dierlijke eiwitten zorgen voor een sterk en gezond lichaam. Wij hebben al een tijdje een logé uit Nederland in zijn campervan, een actieve kerel, een Amstelvener, die elke dag weer enorme stukken vlees koopt bij de plaatselijke supermarkt, een schijntje vergeleken met wat de biefstukken en hompen varkensvlees in Nederland kosten. Hij bakt het zelf op een campingsetje en eet dan met ons mee met wat de plantaardige pot hier schaft. Voor mijn neus eet hij een bloederige steak van zo’n 300 gram met gemak op. De dierlijke eiwitten zijn absoluut nodig voor zijn spieren, zo beweert de crossfitter die zich graag afbeult nu met Spaanse dames in de groep, wat genial is voor de nieuwbakken vrijgezel. De eieren van onze kippen bakt hij standaard met plakken spek. Het is een verslavende gedachte dat een lichaam niet zonder dierlijke eiwitten en vetten kan. Ik kan blijven zeggen dat eiwitten ook afkomstig zijn uit plantaardige bronnen. De ingebakken overtuiging heerst, zoals ook de smaakpapillen heersen.

Waar tijdens de snikhete zomerdagen Europeanen zich druk maakten over wel of geen airconditioning, waren intensieve veehouderijen en agro-belangenorganisaties aan het klagen over het mislopen van productie met economische schade tot gevolg. Koeien die door de hitte minder melk gaven. Varkens die wel 150 gram minder per dag groeiden als gevolg van de extreme warmte, wat uiteraard effect heeft op de vleesproductie. Door de hittegolf liep de productie achteruit en het watergebruik ging omhoog. In Frankrijk zijn door de hitte honderdduizenden kippen bezweken. Veel van de dode dieren moesten nog opgehaald worden, het Franse systeem kon de grote hoeveelheid dode dieren niet aan.

Dat wij mensen sterven van de hitte, dat doen dieren dus ook. Helemaal als dieren in grote aantallen gehouden worden, en zoals in kippenschuren op elkaar gepropt, zijn hoge temperaturen killing. Je hoort er alleen over als de productie klappen krijgt.

Varend concentratiekamp

De trans-atlantische slavernij van mensen is afgeschaft, maar de Europese (en wereldwijde) slavernij van dieren niet. Een passend voorbeeld van deze moderne slavernij kun je hier zien: een varend concentratiekamp.

Gevoelige en woedende zielen kunnen beter niet kijken (tja, toch weer gedaan). De EU staat het exporteren van levende dieren naar derde landen, zoals in het Midden-Oosten en Noord-Afrika onder voorwaarden nog steeds toe, maar de regelgeving is niet voldoende om misstanden en gruwelijk dierenleed te voorkomen en wordt daarnaast niet voldoende gehandhaafd. De EU moet live export verbieden en daarmee basta. Australië maakt bij wet eindelijk een einde aan het levend vervoeren van schapen over zee naar bijvoorbeeld het Midden-Oosten. Australië wel. Vanaf 1 mei 2028 zijn varende concentratiekampen verboden.

Slaaf van de verslaving

Nee, slavernij is de wereld nog lang niet uit. Daar waar levens tot slaaf worden gemaakt, maken velen zich tot slaaf van de verslaving. Het mobiele schermpje wordt tig keer per dag opgepakt om nog even dit of dat te checken, te lezen, te appen. We scrollen onszelf de verdoemenis in met de pestende algoritmes die dat verhevigen. Ondertussen is daar ook AI bijgekomen en vragen we aan Chat hoe het ook alweer zat met de blauwe en rode pil uit The Matrix en die daar vervolgens een hele levensbeschouwing aan vast knoopt - zeg maar of je een inleiding voor een publicatie wilt hebben - en willen we van Chat weten hoe we met die vervelende collega moeten omgaan. O ja, kun je nog suggesties doen voor een scherpe titel? Alsjeblieft? Natuurlijk, geen probleem! En binnen niet meer dan 1 seconde volgt een reeks aan titels, van literair, zingevend poëtisch tot pittig en scherp polemisch. Chat kiest nog de beste optie voor ons uit ook.

Normaliter zou ik daar wel even op moeten broeden of ik moet het geluk hebben van een briljante ingeving. Een paar keer heb ik titel-suggesties gevraagd aan Chat, maar dat gaat me allemaal veel te makkelijk. Bovendien wil ik mijn schrijfsels niet voeden aan de AI-machine. Chat blijft dus voor mij een veredelde Google, want ik weiger gemakzuchtig te worden. Het is zo’n beetje de soma uit Brave New World, hét middeltje om lekker comfortabel de geest te verdoven en niet te veel na te denken, de pijn van het leven verzachten. Daar heb ik iets anders voor gevonden en dat zijn de gekoelde glazen Verdejo, werkt ook prima om aan over te geven (het is zeer verleidelijk om tijdens de loeihete Spaanse zomers iedere dag te drinken). Dus nee, geen overgave aan een machine die steeds slimmer wordt, steeds beter en steeds sneller de menselijke geest begrijpt, totdat ieder van ons slaven zijn, volledig in de ban van en geketend aan de welwillende slavendrijver AI.

“You are a slave, Neo.”

“Remember, all I’m offering is the truth, nothing more.”

Eenmalige donatie is ook welkom. Buy me a vino of via Reporters Online.

Mil gracias!

En een mooie dag.